Geopolitieke onzekerheid en hitte houden de energiemarkt ook in juli volatiel
Samenvatting
De energiemarkt bleef ook in juli volatiel. Terwijl de gemiddelde elektriciteitsprijzen op de dagmarkt licht daalden, stegen de termijnprijzen voor gas en elektriciteit fors.
Hernieuwde geopolitieke spanningen rond de Straat van Hormuz, beperkte beschikbaarheid van LNG en relatief lage Europese gasopslagen dreven de gasprijzen aanzienlijk op. Tegelijkertijd bleven terugkerende hittegolven de elektriciteitsmarkt beïnvloeden. De hogere vraag naar koeling, beperkingen in de kernenergieproductie door warm koelwater en lage waterstanden maakten de energiemarkt gevoeliger voor perioden met weinig productie uit wind- en zonne-energie.
Lagere gemiddelde dagmarktprijzen, maar grotere prijsschommelingen
De gemiddelde elektriciteitsprijs op de Belgische dagmarkt daalde in juli licht ten opzichte van juni en kwam uit op €109,25/MWh. Vooral tijdens de piekuren lag de gemiddelde prijs ruim €20/MWh lager dan een maand eerder.
Achter dit lagere maandgemiddelde schuilde echter een zeer volatiele markt. De maand begon met prijzen rond de €100/MWh, waarna deze halverwege juli opliepen en in de laatste week nog eens fors stegen. Minder windproductie zorgde ervoor dat gas- en kolencentrales vaker moesten worden ingezet om aan de elektriciteitsvraag te voldoen. Hierdoor liep het weekgemiddelde op tot ongeveer €118 à €120/MWh.
De productie uit hernieuwbare bronnen bleef de belangrijkste drijfveer van de elektriciteitsprijzen. Veel wind en zon drukten de prijzen regelmatig, vooral in de weekenden en rond het middaguur. Zodra de windproductie afnam, steeg de stroomproductie uit kostbare conventionele bronnen. Ten opzichte van juni was minder gasgestookte productie nodig, terwijl de inzet van kolencentrales met meer dan 70% toenam.
Hitte en lage waterstanden beperkten de elektriciteitsproductie
De terugkerende hittegolven hadden zowel invloed op de vraag naar als het aanbod van elektriciteit. Tijdens de warmste perioden steeg de elektriciteitsvraag door de grotere behoefte aan koeling. Tegelijkertijd beperkten hoge rivierwatertemperaturen de productie van kerncentrales, met name in Frankrijk. Hierdoor nam de beschikbaarheid van kernenergie af, terwijl juist deze vorm van opwek normaal gesproken zorgt voor een stabiele en relatief goedkope elektriciteitsvoorziening. Ook de export van Franse elektriciteit naar omliggende landen nam hierdoor af, wat de elektriciteitsprijzen verder ondersteunde.
Ook de lage waterstand van de Rijn beïnvloedde de energiemarkt. Binnenvaartschepen konden minder kolen en andere grondstoffen vervoeren, waardoor de transportkosten opliepen. Elektriciteitsproducenten konden grotendeels terugvallen op bestaande voorraden, maar sommige industriële bedrijven moesten hun productie terugschroeven doordat de aanvoer van grondstoffen werd bemoeilijkt.
Termijnprijzen stijgen verder
Ook de elektriciteitstermijnprijzen liepen in juli op. Het Cal-27-contract steeg met 10,8%. De hogere gasprijzen bleven de belangrijkste aanjager, terwijl terugkerende hittegolven, de beperkte beschikbaarheid van Franse kernenergie en de water gerelateerde beperkingen in Europa de markt extra ondersteunden.
Hoewel de elektriciteitsprijzen de stijgende gasmarkt volgden, bleef de stijging relatief beperkt dankzij de blijvende bijdrage van kolen-, kern- en hernieuwbare elektriciteitsproductie.
Geopolitieke spanningen stuwen gasprijzen opnieuw omhoog
De gasprijzen stegen in juli aanzienlijk. De prijs voor levering in de komende maand nam met 33,2% toe, terwijl de prijs voor levering in 2027 met 21,4% steeg. Daarmee liet de markt zien dat de zorgen over de gasvoorziening zowel op de korte als op de langere termijn voortduren. Voor leveringsjaren verder in de toekomst bleef de prijsstijging echter beperkter.
De belangrijkste oorzaak van deze stijging was de hernieuwde onzekerheid rond de Straat van Hormuz. Door de oplopende spanningen in de regio groeide de vrees dat LNG-leveringen opnieuw vertraging konden oplopen of verstoord zouden raken, zoals eerder dit jaar al het geval was. Hoewel grote verstoringen uitbleven, was de toegenomen onzekerheid voldoende om de gasprijzen fors op te drijven. Vooral de hogere geopolitieke risicopremie speelde hierbij een belangrijke rol. Ook de stijgende transport- en verzekeringskosten zorgden voor extra opwaartse prijsdruk.
Tegen het einde van juli namen de zorgen enigszins af dankzij diplomatieke ontwikkelingen, waardoor de gasprijzen stabiliseerden. De onzekerheid bleef echter bestaan, waardoor de gasmarkt gevoelig bleef voor nieuwe geopolitieke ontwikkelingen
Europese gasopslagen blijven achter op seizoensgemiddelde
De Europese gasopslagen vulden zich gedurende juli verder en bereikten aan het einde van de maand een vulgraad van ongeveer 57%. Hoewel dit hoger was dan eerder deze zomer, lag het niveau nog altijd ruim onder het seizoensgemiddelde van ongeveer 70%.
Europa moet daardoor nog een aanzienlijk volume gas opslaan voordat de winter begint. Zolang de gasopslagen achterblijven bij het gebruikelijke niveau, blijft de markt gevoeliger voor verstoringen in de gasvoorziening. Vertragingen in LNG-leveringen of onverwachte onderbrekingen van de gasimport kunnen daardoor een grotere impact hebben op de gasprijzen dan normaal.
De komende maanden blijven de snelheid waarmee de Europese gasopslagen worden gevuld, de ontwikkelingen in het Midden-Oosten, de beschikbaarheid van LNG en mogelijke verstoringen bij Noorse gasinstallaties bepalend voor de richting van de gasmarkt.
Olie
De olieprijs lag in juli 23,6% hoger dan in juni. De belangrijkste oorzaak was de hernieuwde geopolitieke onzekerheid in het Midden-Oosten, met name rond de Straat van Hormuz. Naarmate de zorgen over mogelijke verstoringen van de wereldwijde olievoorziening toenamen, liep de olieprijs verder op. Tegen het einde van de maand namen de prijzen weer iets af doordat diplomatieke ontwikkelingen een deel van de onzekerheid wegnamen. Toch bleef de olieprijs ruim boven het niveau van begin juli. Daarmee liet de markt zien dat geopolitieke risico's nog altijd in de prijs zijn verwerkt. De olieprijs blijft zeer volatiel en reageert sterk op ontwikkelingen en berichtgeving rondom het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran.
Kolen
De kolenprijs steeg in juli met 12,9%. Door de hogere gasprijzen werden kolencentrales concurrerender, waardoor de vraag naar kolen toenam. Tegelijkertijd zorgden terugkerende hittegolven en perioden met weinig wind voor een lagere productie uit hernieuwbare energiebronnen. Hierdoor moesten conventionele elektriciteitscentrales vaker worden ingezet. De stijgende kolenprijs had echter een beperkte invloed op de elektriciteitsprijzen, doordat kolencentrales in België, Nederland en Duitsland slechts een beperkte rol spelen in de elektriciteitsproductie.
CO2
Vergeleken met de gas- en elektriciteitsmarkt bleef de CO₂-markt in juli relatief stabiel. De prijs van Europese emissierechten steeg met 1,4%. De aanhoudende inzet van gas- en kolencentrales ondersteunde de vraag naar emissierechten. Tegelijkertijd beperkte de zwakkere industriële activiteit verdere prijsstijgingen, waardoor de CO₂-markt veel stabieler bleef dan de gas- en elektriciteitsmarkt.
Vooruitblik
Ook de komende maanden blijft de energiemarkt naar verwachting volatiel. Marktpartijen blijven de ontwikkelingen in het Midden-Oosten, de Europese gasopslagen en de weersomstandigheden nauwlettend volgen. Eventuele verstoringen in de LNG-aanvoer of langdurige perioden met hoge temperaturen en weinig wind kunnen ook in augustus zowel de gas- als de elektriciteitsprijzen blijven beïnvloeden.