Lage gasvoorraden en hogere gasprijzen bepalen energiemarkt in september
Samenvatting
De energiemarkt was in september opnieuw volop in beweging. De dagmarktprijzen voor elektriciteit stegen met 21% ten opzichte van augustus, terwijl het jaarcontract voor 2027 met 9,3% opliep. Hogere gasprijzen, wisselende wind- en zonneproductie en een tijdelijk lagere beschikbaarheid van Franse kernenergie waren de belangrijkste drijfveren.
Ook op de gasmarkt nam de druk toe. Beperkte LNG-aanvoer via de Straat van Hormuz, lage Europese gasvoorraden en onderhoud in Noorwegen hielden de prijzen hoog. Tegen het einde van de maand zorgden diplomatieke signalen en een toenemende LNG-aanvoer voor enige verlichting.
Ook de olie- en kolenprijzen stegen in september. De CO₂-prijs liep eveneens op, maar speelde een veel kleinere rol in de algemene prijsontwikkeling dan gasprijzen, aanbodrisico's en geopolitieke onzekerheid.
Wisselende wind- en zonneproductie zorgen voor hogere dagmarktprijzen
De gemiddelde Nederlandse dagmarktprijs kwam in september uit op €152,21/MWh, ongeveer 21% hoger dan in augustus. De prijzen schommelden gedurende de maand sterk. Vooral de beschikbare wind- en zonneproductie speelde hierin een belangrijke rol. De beschikbare wind- en zonneproductie speelde hierin een belangrijke rol. Bij veel hernieuwbare productie daalden de prijzen, terwijl op windarme avonden met afnemende zonneproductie meer conventionele centrales nodig waren.
September liet meerdere keren zien hoe sterk dit de prijzen kan beïnvloeden. In week 37 liep de elektriciteitsprijs kortstondig op tot ongeveer €605/MWh. Een week later piekte de prijs op maandagavond rond €617/MWh. Zodra de windproductie weer toenam, daalden de prijzen snel.
Hoge gasprijzen stuwen termijnprijzen voor elektriciteit
Ook de termijnprijzen stegen in september. Het jaarcontract voor 2027 liep met 9,3% op naar €126,54/MWh. Hogere gasprijzen waren de belangrijkste drijfveer. Risico's rond de LNG-aanvoer vanuit de Golfregio hielden de Europese gasprijzen hoog en verhoogden daarmee de verwachte productiekosten van gascentrales.
De elektriciteitsprijzen volgden de gasprijzen echter niet één op één. Aan het begin van de maand beperkten een stabiele Franse kernenergieproductie en de beschikbaarheid van goedkopere productiebronnen de prijsstijging. Later in de maand zorgden lagere rivierstanden en een verminderde beschikbaarheid van Franse kernenergie voor extra opwaartse druk. Toen verschillende reactoren terugkeerden, nam de druk weer af.
Ook Flamanville 3 blijft relevant. De geplande inspectie van de Franse kerncentrale loopt door tot volgend jaar en beïnvloedt daarmee de verwachte beschikbaarheid van Franse kernenergie in 2027.
Geopolitieke risico's stuwen gasprijzen fors omhoog
De gasprijzen stegen in september fors, al daalden ze tegen het einde van de maand weer licht. Het TTF Cal 27-contract sloot op €56,75/MWh, 11,4% hoger dan eind augustus. Het Front-Month-contract steeg met 3,7% naar €72,36/MWh.
De aanhoudende spanningen rond de Straat van Hormuz waren de belangrijkste oorzaak. Beperkingen in de scheepvaart vergrootten de risico's voor de LNG-aanvoer vanuit Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten. Tegelijkertijd moest Europa sterker concurreren met Azië om alternatieve LNG-ladingen, terwijl ook de transport- en verzekeringskosten opliepen.
Ook de uitgangspositie richting de winter bleef relatief krap. De gasvoorraden lagen onder het gebruikelijke niveau voor deze tijd van het jaar en onderhoud in Noorwegen beperkte tijdelijk de aanvoer via pijpleidingen. Hierdoor konden nieuwe verstoringen sterker doorwerken in de gasprijzen.
Na droneaanvallen werd de East-West-pijpleiding in Saoedi-Arabië tijdelijk gesloten. De directe impact hiervan was vooral zichtbaar op de oliemarkt. Hogere olieprijzen kunnen echter ook olie-geïndexeerde LNG-contracten duurder maken en daarmee indirect de Europese gasprijzen beïnvloeden.
Diplomatieke signalen zorgen voor enige verlichting
Tegen het einde van september nam de druk op de markt iets af. Positievere diplomatieke signalen tussen de VS en Iran en tekenen van toenemende scheepvaart in de Golfregio zorgden ervoor dat een deel van de risicopremie uit de markt verdween.
Ook de LNG-aanvoer vanuit Qatar nam weer toe. Verschillende geladen tankers verlieten de Golfregio, al waren de gecontracteerde leveringen nog niet volledig hervat.
Door de relatief lage gasvoorraden bleef de markt desondanks gevoelig voor nieuwe verstoringen in de aanvoer of een vroege koude periode.
Olie
De olieprijs steeg in september flink en kwam tijdelijk boven $100 per vat uit. Geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten en de daarmee samenhangende risico's voor de wereldwijde olieaanvoer waren de belangrijkste drijfveren.
Beperkingen in het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz zorgden voor veel onzekerheid. Ook de tijdelijke sluiting van de East-West-pijpleiding in Saoedi-Arabië na droneaanvallen vergrootte de druk, omdat deze een belangrijke alternatieve exportroute vormt. Aanvallen op Russische raffinaderijen en een lagere Russische brandstofexport vergrootten de zorgen over het aanbod verder.
Tussentijds daalde de prijs ook sterk. Vooruitzichten op gesprekken tussen de VS en Iran en de gedeeltelijke hervatting van de East-West-pijpleiding zorgden tijdelijk voor verlichting.
Tegen het einde van de maand liep de prijs opnieuw op. Beperkte vooruitgang in de gesprekken tussen de VS en Iran en een aanhoudend sterke vraag hielden de onzekerheid hoog. Geopolitieke risico's en mogelijke verstoringen van het wereldwijde aanbod bleven daarmee bepalend voor de oliemarkt.
Kolen
De kolenprijs steeg in september en bereikte tijdelijk het hoogste niveau in zes maanden. Vooral het krappe aanbod speelde een rol. Vanuit Colombia waren minder ladingen beschikbaar voor levering op korte termijn.
Ook hoge gasprijzen ondersteunden de vraag, omdat elektriciteitsproductie uit kolen daardoor relatief aantrekkelijker kan worden. Dit speelt vooral bij weinig wind- en zonneproductie.
Hoewel de kolenprijs gedurende de maand tijdelijk daalde, bleef het prijsniveau hoog. Hoge CO₂-prijzen beperkten de stijging, omdat kolencentrales meer emissierechten nodig hebben dan gascentrales en daardoor hogere productiekosten hebben.
Kolen bleven daarmee vooral relevant voor de elektriciteitsprijzen wanneer minder wind-, zonne-, waterkracht- of kernenergie beschikbaar was.
CO₂
De CO₂-prijs steeg in september met 2,4% naar €85,09 per ton CO₂. De markt bewoog mee met de stijgende energieprijzen, maar was zelf geen belangrijke drijfveer.
De verwachting van meer elektriciteitsproductie uit fossiele brandstoffen ondersteunde de prijzen, omdat hierdoor de vraag naar emissierechten kan toenemen. Hoge gasprijzen kunnen dit effect versterken doordat kolen relatief aantrekkelijker worden.
Tegelijkertijd bleef de industriële vraag relatief zwak en waren financiële beleggers voorzichtig. Dit beperkte verdere prijsstijgingen. Ook politieke ontwikkelingen zorgden voor onzekerheid. Een mogelijke aanscherping van de Market Stability Reserve kan het aanbod van emissierechten beperken en de prijzen ondersteunen. Extra gratis emissierechten voor de industrie kunnen de marktvraag juist verlagen.
Vooruitblik
De gas- en elektriciteitsprijzen liepen begin oktober opnieuw op, nadat ze eind september waren gedaald. De markt blijft daarmee volatiel en verschillende factoren kunnen de prijsrichting de komende periode bepalen.
Een stabiele LNG-aanvoer naar Europa, zacht weer en een hogere Franse kernenergieproductie kunnen voor verlichting zorgen. Hierdoor kan de gasvraag afnemen en komt meer elektriciteit uit goedkopere productiebronnen beschikbaar.
Nieuwe verstoringen in het scheepvaartverkeer of een vroege koudeperiode kunnen de prijzen juist snel weer opstuwen. Door de relatief lage gasvoorraden kunnen een hogere vraag of nieuwe verstoringen in de aanvoer sterker doorwerken.
Voor de jaarcontracten van 2027 blijven vooral twee factoren belangrijk: een betrouwbare LNG-aanvoer naar Europa en de beschikbaarheid van Franse kernenergie. Veranderingen in de weersverwachtingen op korte termijn hebben op deze langetermijncontracten minder invloed.