Hoe hitte en weinig wind de elektriciteitsprijzen beïnvloeden

€902 euro per MWh – zo hoog steeg de elektriciteitsprijs op 24 juni 2026 tijdelijk op de Nederlandse day-ahead-markt. Deze prijspiek onderstreept dat de impact van warm weer op de energiemarkt steeds groter wordt. Tijdens hitteperiodes kunnen stroomprijzen binnen enkele uren sterk schommelen: van zeer lage of zelfs negatieve prijzen rond het middaguur tot hoge prijspieken in de avond.

Deze ontwikkeling hangt samen met een fenomeen dat steeds vaker voorkomt op de Europese energiemarkt: de hitzeflaute. 

Wat is een hitzeflaute? 

Een hitzeflaute is een periode waarin hoge temperaturen samengaan met weinig wind. Het is daarmee het zomerse tegenstuk van een dunkelflaute, waarbij zowel de productie van zonne- als windenergie beperkt is.

Tijdens een hitzeflaute kan de hoge productie van zonne-energie overdag de stroomprijzen nog drukken. Zodra de zon ondergaat, valt deze productie echter snel weg. Als er tegelijkertijd weinig wind staat, moeten conventionele elektriciteitscentrales bijspringen om aan de vraag te voldoen. Omdat deze productie vaak hogere kosten met zich meebrengt, kunnen elektriciteitsprijzen in korte tijd sterk oplopen.

Waarom stijgt de stroomvraag tijdens hitte?

Langdurig warm weer leidt in heel Europa tot een hogere elektriciteitsvraag. Belangrijke oorzaken zijn:

• meer gebruik van airconditioning in kantoren, industrie en woningen;
• een grotere koelbehoefte in productie- en logistieke processen;
• extra elektriciteitsverbruik door warmtepompen in koelmodus;
• een hogere belasting van elektriciteitsnetten en technische installaties. 

Vooral in Zuid-Europa bereiken elektriciteitsverbruiken tijdens hittegolven regelmatig recordniveaus. Omdat Europese energiemarkten nauw met elkaar verbonden zijn, beïnvloeden deze ontwikkelingen ook de Nederlandse stroomprijzen .

Klimaatverandering vergroot de kans op hitzeflauten

Nederland telt steeds vaker extreem warme dagen. Waar temperaturen van 35°C of hoger vroeger uitzonderlijk waren, komen deze tegenwoordig aanzienlijk vaker voor. Opvallend is dat veel van deze records in de afgelopen twee decennia zijn gemeten. Hierdoor neemt de kans op periodes met een hoge stroomvraag en beperkte windproductie verder toe. 

Nederland heeft tegenwoordig het klimaat van Noord-Frankrijk van vroeger 

De gemiddelde temperatuur in De Bilt ligt inmiddels op een niveau dat vergelijkbaar is met dat van steden als Lille tientallen jaren geleden. De opwarming verschuift klimaatzones geleidelijk noordwaarts, waardoor langere en intensere hitteperiodes vaker voorkomen.

Ook de elektriciteitsproductie staat onder druk 

Niet alleen de vraag naar elektriciteit stijgt tijdens hittegolven. Ook de beschikbare productiecapaciteit kan afnemen.

Conventionele elektriciteitscentrales werken bij extreem hoge temperaturen vaak minder efficiënt. Daarnaast kunnen beperkingen rond koelwatergebruik of hoge rivierwatertemperaturen de beschikbare capaciteit verminderen. In verschillende Europese landen moesten centrales in het verleden hun productie tijdelijk terugschroeven vanwege dergelijke omstandigheden.

Daardoor neemt de beschikbare reservecapaciteit in het Europese energiesysteem af, wat de prijsgevoeligheid verder vergroot. 

Waarom de avonduren extra kritisch zijn 

De energietransitie zorgt voor steeds meer zonne-energie in het elektriciteitssysteem. Dat levert overdag vaak lage stroomprijzen op.

Tegen de avond ontstaat echter het zogenoemde solar cliff-effect: de zonneproductie valt snel weg terwijl de elektriciteitsvraag hoog blijft. Op dat moment bepaalt de hoeveelheid beschikbare windenergie in belangrijke mate hoe de markt zich ontwikkelt.

Bij weinig wind kunnen de elektriciteitsprijzen tussen circa 19:00 en 22:00 uur sterk stijgen. Om aan de vraag te voldoen, worden dan op korte termijn conventionele elektriciteitscentrales ingezet, vaak tegen aanzienlijk hogere marginale kosten. Juist tijdens een hitzeflaute zijn deze avonduren vaak de duurste uren van de dag. 

Hoe warm worden de warmste dagen in de toekomst? 

Volgens klimaatprojecties worden de warmste dagen in Nederland de komende decennia steeds warmer. De maximale temperaturen stijgen gemiddeld met ongeveer 0,6°C per tien jaar. Hierdoor nemen zowel de vraag naar koeling als de kans op prijspieken op de elektriciteitsmarkt verder toe.

Koele zomerdagen worden zeldzaam 

Naast meer hittegolven verdwijnen koele zomerdagen steeds vaker uit het Nederlandse klimaat. Het aantal zomerdagen met temperaturen onder 15°C is de afgelopen eeuw sterk afgenomen. Dat bevestigt de trend naar warmere zomers en een structureel hogere elektriciteitsvraag voor koeling.

Wat betekent dit voor uw bedrijf? 

Hitzeflauten zorgen voor grotere prijsschommelingen op de energiemarkt. Dat brengt risico's met zich mee, maar creëert tegelijkertijd ook nieuwe kansen. Voor zowel energieafnemers, producenten van duurzame energie als bedrijven met batterijopslag of andere vormen van flexibiliteit wordt een actieve en flexibele energie- en handelsstrategie steeds belangrijker:

1. Profiteer van prijsschommelingen op de dagmarkt:
   Tijdens hitzeflauten kunnen stroomprijzen gedurende één dag sterk variëren. Rond het middaguur zorgen veel zonuren vaak voor lage of zelfs negatieve prijzen, terwijl in de avond juist forse prijspieken kunnen ontstaan. Voor bedrijven die (een deel van) hun elektriciteit flexibel inkopen of verkopen, biedt dit kansen om optimaal in te spelen op de markt.

2. Combineer flexibiliteit met prijszekerheid :
   Een slimme combinatie van dagmarkt- en termijnmarktproducten helpt om kansen en risico's in balans te brengen. Terwijl de dagmarkt ruimte biedt om te profiteren van gunstige prijsontwikkelingen, zorgen termijncontracten voor meer voorspelbaarheid en bescherming tegen extreme prijspieken.

3. Stuur het energieverbruik slim aan:
   Bedrijven met energie-intensieve processen kunnen hun elektriciteitsverbruik, waar technisch mogelijk, verschuiven naar momenten waarop veel duurzame elektriciteit beschikbaar is en de stroomprijzen laag zijn. Ook koelhuizen, productie-installaties en gebouwen kunnen hiervan profiteren door bijvoorbeeld vooraf te koelen tijdens de middaguren met veel zonne-energie. Zo wordt minder elektriciteit afgenomen tijdens de dure avonduren, zonder dat dit ten koste gaat van de bedrijfsvoering.

4. Benut batterijopslag optimaal:
   Voor batterij-eigenaren nemen de mogelijkheden tijdens hitzeflauten toe. Door elektriciteit op te slaan wanneer de prijzen laag of negatief zijn en deze terug te leveren tijdens prijspieken of op momenten dat het elektriciteitsnet extra flexibiliteit vraagt, kan de economische waarde van batterijopslag aanzienlijk worden vergroot.

5. Maximaliseer de waarde van duurzame opwek :
   Voor producenten van zonne- en windenergie worden nauwkeurige weers- en marktprognoses steeds belangrijker. Door productieprognoses, handelsstrategieën en eventuele batterijopslag slim op elkaar af te stemmen, kan de opbrengst van duurzame installaties verder worden geoptimaliseerd. 

6. Verdien aan flexibiliteit:
   Bedrijven met een flexibel elektriciteitsverbruik kunnen hun regelvermogen ook commercieel inzetten. Door het verbruik tijdelijk te verhogen, te verlagen of te verschuiven ontstaan mogelijkheden om deel te nemen aan de intradaymarkt, de onbalansmarkt of andere flexibiliteitsdiensten. Flexibiliteit draagt daarmee niet alleen bij aan lagere energiekosten, maar kan ook een extra inkomstenbron vormen. 

7. Vergroot uw eigen energievoorziening:
   Investeringen in zonnepanelen, batterijopslag en slim energiemanagement worden steeds waardevoller. Door meer elektriciteit zelf op te wekken, op te slaan en op het juiste moment te gebruiken, wordt de afhankelijkheid van schommelende beursprijzen kleiner en ontstaat meer grip op de energiekosten op de lange termijn.
   

8. Anticipeer op hitzeflauten met weers- en marktprognoses:
   Hitzeflauten zijn vaak al enkele dagen van tevoren zichtbaar in weersmodellen. Door weersdata, productieprognoses en marktanalyses actief mee te nemen in handels- en inkoopbeslissingen kunnen zowel afnemers als producenten beter inspelen op verwachte prijsontwikkelingen.

Conclusie

Hitzeflauten hebben een steeds grotere invloed op de Europese energiemarkt. De combinatie van een hogere elektriciteitsvraag, beperkte windproductie en een snel afnemende zonneproductie in de avond zorgt voor grotere prijsschommelingen en meer volatiliteit op de elektriciteitsmarkt.

Voor zowel energieafnemers, producenten van duurzame energie als bedrijven met batterijopslag of andere vormen van flexibiliteit biedt deze ontwikkeling uitdagingen én kansen. Door slim in te spelen op weersverwachtingen, marktontwikkelingen en de mogelijkheden van flexibiliteit kunnen risico's worden beperkt en de economische waarde van energie worden vergroot.

Een actieve strategie voor energie-inkoop en -verkoop, batterijopslag en flexibiliteitsdiensten wordt daarmee steeds belangrijker. Organisaties die hun energieverbruik, energieopwek en opslag integraal aansturen, zijn beter voorbereid op de toenemende dynamiek van de energiemarkt. Zo kunnen zij niet alleen risico's en kosten beheersen, maar ook optimaal inspelen op prijsschommelingen en nieuwe verdienmogelijkheden op de energiemarkt. 

Neem de controle

Klaar om uw energie strategisch aan te pakken?

Of u nu kosten wilt verlagen, duurzaamheidsdoelen wilt behalen of netbeperkingen moet aanpakken, een duidelijk startpunt maakt het verschil. 

Vraag uw offerte aan arrow_forward arrow_forward

Of praat eerst met een expert arrow_forward arrow_forward